تحليل عملكرد رسانه‌ها در عراق*

ترجمه: زهرا رضايي**

تهيه و تنظيم: شهرود اميرانتخابي***

چكيده1

چگونگي عملكرد رسانه‌‌ها، فضا و كيفيت پوشش خبري رسانه‌اي در طول اشغال عراق توسط نيروهاي ائتلاف از يكسو و تعيين مواضع و گرايشات خاص سياسي رسانه‌اي در تحليل و انعكاس اخبار از سوي ديگر هدف اصلي اين نوشتار را تشكيل مي‌دهد. نويسندگان مقاله براي پاسخ به سؤال اصلي خود يعني عملكرد منصفانه‌ي رسانه‌ها در عراق ابتدا به صورت موردي رسانه‌هاي تأثيرگذار در سطح دنيا از قبيل نيويورك تايمز، NBC نيوز، وال استريت ژورنال، واشنگتن تايمز، يو اس اي تودي و فاكس نيوز را انتخاب و در مقطع زماني خاص به ثبت اخبار منفي، مثبت يا خنثي اين رسانه‌ها در طول اشغال عراق مي‌پردازند و در گام دوم به تحليل عملكرد رسانه‌ها و روزنامه‌نگاران در عراق مي‌پردازند.

كليد واژه‌ها: فضاي رسانه‌اي، پوشش خبري، افكار عمومي، اخبار خنثي، رسانه‌هاي مكتوب و عملكرد منصفانه رسانه‌اي.

 

 

مقدمه

دولت جرج بوش از فضاي رسانه‌اي كه از آوريل 2003 جنگ در عراق را تحت پوشش خود داشت اظهار نارضايتي مي‌كند. نماينده تام‌الاختيار (آمريكا) پل برمر نير به كررات در اولين سال حضور آمريكا در عراق از رسانه‌ها انتقاد كرد. دونالد رامسفلد وزير دفاع و ديك چني معاون رئيس جمهور اغلب تأكيد مي‌كنند كه گرايش رسانه‌ها بيشتر تأكيد بر خشونت و انعكاس مقولات خبري منفي بوده است. نارضايتي آنها از اين مسئله است كه مردم فقط اخبار بدي را كه به طور روزافزون در ميان اعضاي ارتش آمريكا شايع شده بود مي‌شنوند. بسياري از منتقدين رسانه بر اين باورند كه پوشش منفي (اخبار) مي‌تواند هزينه‌هاي جنگ براي ايالات متحده را افزايش دهد. با دلايلي كه آنها عنوان مي‌كنند ايالات متحده تنها در صورتي در عراق شكست مي‌خورد كه تصميم‌گيري ملي در اين خصوص با ترديد رو به رو شود. اين ترديد نيز تنها با بدبيني ناعادلانه مردم آمريكا نسبت به جنگ عراق در نتيجه انعكاس خشونت‌ها و اخبار بد جنگ توسط رسانه‌ها شكل مي‌گيرد.

افكار عمومي آمريكا از وضعيت عراق تحت تأثير ارتش آمريكا قرار گرفته اما از سوي ديگر به علت فقدان پيشرفت قابل توجه نيروهاي آمريكايي در عراق سرخورده نيز شده است. درهر حال آنها با وعده‌هاي زياد دولت بوش در مورد جنگ و ناآمادگي آمريكا در اين زمينه دچار آشفتگي شده‌اند.

به اعتقاد نويسندگان مقاله به نظر مي‌رسد مردم آمريكا با انتخاب رئيس جمهوري كه آنها را وارد جنگ كرده است به تلاش‌هاي دولتشان در عراق متعهد مانده‌اند، چرا كه تمام گزينه‌هاي جايگزين به نظر اشتباه مي‌آيند. اگر چه محبوبيت رئيس جمهور جرج دبليو بوش با پايين‌تر از 40 درصد رسيده است اما براساس يك نظرسنجي كه در بهار سال 2006 انجام گرفته هنوز 54 درصد از شهروندان آمريكا منتظر سطحي از موفقيت در تثبيت دموكراسي درعراق هستند. در تحليل خود از وضعيت رسانه‌اي در عراق مي‌افزايد: اگر رسانه‌ها تنها با انتشار اخبار بد باعث ايجاد تصور شكست شده‌اند، مشخص نيست خوش بيني اين 54 درصد براساس كدام اطلاعات پايه‌ريزي شده است.

1- سنجش گزارش رسانه‌ها از عراق

نويسندگان براي ارزيابي ادعاي رسانه‌ها در مورد اينكه آنها در جنگ عراق به شكل سيستماتيك عمل كرده‌اند يك متدلوژي ساده براي بررسي گزارش‌هايي كه در طول سه سال گذشته از عراق مخابره شده پايه‌ريزي مي‌كنند. ابتدا خبرهاي مختلفي كه در آمريكا مورد توجه قرار گرفتند و همچنين طيف سياسي آن اخبار را در سه مقالات مورد بررسي قرار مي‌دهند. به ويژه روي ارزيابي نيويورك تايمز، وال استريت ژورنال، NBC نيوز، واشنگتن تايمز، يو اس اي تودي و فاكس نيوز توجه مي‌كنند. به اعتقاد نويسندگان، اين رهيافت نه تنها باعث جمع‌آوري اطلاعات مي‌شود، مي‌تواند به سؤال اصلي در مورد چگونگي عملكرد رسانه‌ها پاسخ بدهد و به ارزيابي اين مسئله كمك مي‌كند كه تا چه اندازه لحن خاص روايت ها ممكن است در ميان سازمان‌هاي مختلف متفاوت باشد. آنان مدعي هستند كه اين امر باعث مي‌شود بفهميم تا چه اندازه گزارش‌ها انعكاسي از مواضع سياسي ناشران، صاحبان رسانه، سردبيرها، نويسندگان و گويندگان خبر است.

در مرحله دوم براي انجام بهتر تحليل چند ماه خاص را براي بررسي انتخاب مي‌كنند. هدف نويسندگان اين نيست كه تمام سه سال گذشته را بررسي كنند بلكه چند ماه را به عنوان نمونه انتخاب مي‌كنند. به ويژه روي ماه‌هاي ژانويه، آوريل و مي تأكيد مي‌كنند. انتخاب آوريل و مي به آنها اجازه مي‌دهد تا روند بررسي اطلاعات از زمان آغاز جنگ در آوريل 2003 را به درستي انجام دهند. پس از آن از موتورهاي استاندارد جستجوي رسانه استفاده مي‌كنند تا مهم‌ترين وقايع را در هر كدام از ماه‌هاي مورد نظر پيدا كنند. اين بررسي به آنها اجازه مي‌دهد تا بر روي منفي، مثبت يا خنثي بودن اهم اخبار متمركز شوند. براي مثال، خبر مربوط به كشته شدن زرقاوي، تكميل پروژه ساخت بيمارستان يا درصد بالاي رأي دهندگان عراقي به عنوان اخبار مثبت و اخبار مربوط به خشونت عليه شهروندان عراقي يا نيروهاي آمريكايي، فساد و سوء مديريت اقتصادي به عنوان اخبار منفي مورد توجه قرار مي‌گيرند.

در ارزيابي اهم اخبار، فرض آنها اين است كه رسانه‌ها دقيقاً محتواي مسائل يا حداقل مهم‌ترين جنبه‌هاي آن را انتقال مي‌دهند كه اين امر بيش از متن مقالات روزنامه‌ها خوانندگان را تحت تأثير قرار مي‌دهد.

2- گرايشات سياسي و پوشش خبري

نويسندگان بر اين باورند كه اخبار منفي در رسانه‌هاي آمريكا به نسبت اخبار مثبت بيشتر هستند. آنها براي اثبات ادعاي خود عناوين مهم‌ترين اخبار را مورد بررسي قرار مي‌دهند. بررسي آنها در طول سه سال حضور آمريكا در عراق نشان مي‌دهد كه نسبت اخبار منفي به مثبت 5/2 به 1 است. نتايج تحقيق آنها بيانگر آن است كه در ميان رسانه‌هاي مكتوب، پوشش خبري نيويورك تايمز بيش از وال استريت ژورنال انتقادي بوده و نسبت اخبار منفي به مثبت در نيويورك تايمز 8/2 به 1 و در ژورنال 4/2 به 1 است.

نويسندگان پوشش خبري عراق توسط واشنگتن تايمز را محافظه‌كارانه تلقي مي‌كنند. طبق بررسي آنها در آوريل 2006، 10 اخبار منفي، 6 اخبار مثبت و 12 اخبار خنثي از سوي اين روزنامه مطرح شده است. در ماه مي نيز 13 خبر منفي، 10 خبر مثبت و 10 خنثي در مورد عراق در پوشش خبري واشنگتن تايمز قرار گرفت. به طور كلي نسبت اخبار منفي به مثبت در اين روزنامه 5/1 به 1 است كه نسبت به آنچه كه در طول اين دو ماه در نيويورك تايمز يا وال استريت ژورنال به طور قابل توجهي مثبت‌تر بود. به علاوه لحن اخبار واشنگتن تايمز نسبت به پوشش خبري NBC نيز مثبت‌تر بود. نسبت اخبار منفي به مثبت در طول دو ماه ياد شده در يو اس اي تودي 3/2 به 1 بوده است.

با اين همه اين آمار به طور قابل توجهي در ماه‌ها و روزنامه‌هاي مختلف متفاوت است. به بيان ديگر،‌برخي ماه‌ها اخبار بسيار منفي‌تر از ماه‌هاي ديگر بوده‌اند. اين تفاوت حاكي از آن است كه اتفاقات بيش از گرايشات سياسي، حرفه‌اي يا احساسي نويسندگان و روزنامه نگاران در لحن پوشش‌هاي خبري تأثيرگذار بوده است.

جدول يك: ارزيابي پوشش خبري نيويورك تايمز

 

 

جدول دو: ارزيابي پوشش خبري وال استريت ژورنال